( 1 ) فصل اول نگاهى به حوادث و تاريخ قبل از اسلام ( 2 ) جاهليت در قرآن كريم گفتيم كه اگر بخواهيم سير طبيعى تاريخ اسلام را بررسى كنيم ، لازم است در ابتدا وضعيت اعراب قبل از اسلام را بشناسيم تا بدانيم كه اسلام ، دعوت خويش را در چه اوضاع و احوالى شروع كرده است . بهترين كلام در اين زمينه ، سخنان علّامهء طباطبائى در تفسير الميزان مىباشد كه مىگويد : قرآن ، دوران متصل به ظهور اسلام را عصر جاهليت ناميده است و اين براى اشاره به اين نكته بوده است كه در آن زمان جهل حاكم بوده است نه علم ، و در هر زمينه‌اى باطل مسلط بوده است نه حق ، و بنابر آنچه كه قرآن حكايت مىكند اين گونه بوده‌اند : « يَظُنُّونَ بِاللَّهِ غَيْرَ الْحَقِّ ظَنَّ الْجاهِلِيَّةِ « 1 » » ؛ دربارهء خداوند گمان‌هاى نادرستى همچون دوران جاهليت داشتند . « أَ فَحُكْمَ الْجاهِلِيَّةِ يَبْغُونَ « 2 » » ؛ آيا حكم جاهليت را مىخواهند ؟ « إِذْ جَعَلَ الَّذِينَ كَفَرُوا فِي قُلُوبِهِمُ الْحَمِيَّةَ حَمِيَّةَ الْجاهِلِيَّةِ « 3 » » ؛ آنگاه كه كافران در درون خود دلگرمى نگاه داشتند ، دلگرمى به جاهليت را . « وَ لا تَبَرَّجْنَ تَبَرُّجَ الْجاهِلِيَّةِ الْأُولى « 4 » » ؛ و به شيوهء جاهليت پيشين ظاهر نشويد . ( 3 ) در آن دوران اعراب از طرف جنوب با حبشهء نصرانى و از طرف مغرب با امپراطورى روم نصرانى و در شمال با فارس‌هاى مجوس همسايه بودند . تمدن‌هاى مصر و هند نيز بت‌پرست بوده و بيشتر به صورت قبيله‌اى زندگى مىكردند .

--> ( 1 ) . آل عمران ( 3 ) ، 154 . ( 2 ) . المائده ( 5 ) ، 50 . ( 3 ) . الفتح ( 48 ) ، 26 . ( 4 ) . الاحزاب ( 33 ) ، 33 .